Verslag van de vergadering van 10 februari 2026 (2025/2026 nr. 17)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 15.09 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Walenkamp i (Fractie-Walenkamp):
Voorzitter, minister, staatssecretaris, geachte regeringscommissaris, geachte collega's, wij staan hier vandaag vanwege onze rol als chambre de réflexion. Onze taak is niet het bedrijven van de politiek van de dag, maar het toetsen van wetgeving op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Het voorliggende wetsontwerp wordt gepresenteerd als een modernisering, een noodzakelijke update van ons strafprocesrecht. Maar wetgeving is geen abstracte oefening op papier. Een wet is pas een goede wet als deze kan functioneren in de weerbarstige praktijk van alledag.
Vandaag moet de centrale vraag dan ook zijn: is de bodem waarop wij dit juridische bouwwerk willen plaatsen wel stevig genoeg? Daarover heb ik grote twijfel. Of zijn we bezig een extra verdieping te bouwen op drijfzand? Zeven fundamentele vragen aan u. Om tot een gewogen oordeel te komen over de haalbaarheid van dit voorstel, heb ik in ieder geval zeven vragen die volgens mij de kern van onze rechtsstaat raken.
Eén: equality of arms, artikel 6 EVRM. Rechtsongelijkheid dreigt. In hoeverre voorziet dit wetsvoorstel in een reële compensatie voor de verdediging bij complexe digitale opsporing? Is de minister met mij van mening dat de balans zoekraakt als het OM beschikt over geavanceerde algoritmen terwijl de verdediging de middelen nog mist om de betrouwbaarheid van deze data te toetsen? De "beweging naar voren" is al genoemd. Wij maken ons daar zeer grote zorgen over. Mijn fractie heeft 50 sociaal advocaten gesproken. Zij maken zich daar grote zorgen over. De verdediging mist deze middelen echt, zij loopt achter de feiten aan, terwijl ze al met 3-0 achterstaat. Het is echt een van onze mensenrechten en Europese rechten dat we dit goed regelen.
Het klinkt mooi om deze nieuwe strafwet efficiënter en sneller te doen verlopen, maar we hebben nogal wat verzoeken en wij hopen dat u de toezegging kunt doen, dat u garanties kunt geven dat dit niet fout gaat. Garandeert u een gelijk speelveld? Mag de verdediging bijvoorbeeld tot op het laatste moment stukken indienen?
Twee: de positie van de rechter-commissaris. JA21 refereerde daar terecht al aan. Dit punt verdient echt grote aandacht. Ziet de minister in dat door de verschuiving van de bevoegdheden naar de officier van justitie de preventieve toetsing door de rc mogelijk — mogelijk — wordt uitgehold? Hoe rijmt hij dit met de noodzaak van onafhankelijk toezicht op ingrijpende inbreuk op de privacy?
Drie: chain of custody. Hoe garandeert de minister de integriteit van digitaal bewijs conform de eisen van een eerlijk proces wanneer de IT-infrastructuur bij de politie regelmatig tekortschiet in de verslaglegging van de herkomst van data?
Vier: ICT-risico's, de black box van een algoritme. Ik heb het over AI. Door vorige sprekers is daar al nadrukkelijk op gewezen. Hoe verhoudt de inzet van analysetools zich tot de motiveringsplicht van de rechter? Kan een rechter nog wel aan zijn plicht voldoen als de onderliggende logica van de software onkenbaar blijft voor zowel de magistratuur als zeker de verdediging, die al met 3-0 achter staat? Je kunt wel een kloppende wet samenstellen, maar als het systeem niet werkt, dan werkt het óók niet. Wij willen heel graag dat het nieuwe bouwwerk een groot, goed systeem wordt dat goed geheid is. Daar hebben wij grote vraagtekens bij. Ook kan een grotere afhankelijkheid van de ICT je kwetsbaar maken. Denk maar aan de ICT-hack bij het OM van het afgelopen jaar. De schade was groot. Alles lag plat.
Vijf: de financiële houdbaarheid. Welke concrete budgettaire reserveringen heeft u begroot voor de onmiddellijke, onvermijdelijke IT-aanpassingen, opleidingen en noodzakelijke herscholing binnen deze keten? Ik heb ze nog niet gezien. Er zijn minder correctiemechanismen. Daar gaf ook de heer Recourt al voorbeelden van. Er is ook minder rechtsbescherming.
Dan kom ik bij punt zes. De Ottenorm, zo noem ik het maar even. Ik heb het over de Ottenorm voor rechtszekerheid. Is de minister bereid te erkennen dat een gebrekkige uitvoering van deze wet direct leidt tot schending van de redelijke termijn? Dat is toch zeer essentieel voor verdachten. Dat is zeer essentieel als die niet al te kapitaalkrachtig en daardoor afhankelijk van de sociale advocatuur zijn. Is de minister bereid te erkennen dat hij daarmee de weg plaveit voor meer niet-ontvankelijkheidsverklaringen?
Zeven: de AI-verordening. Is reeds een Fundamental Rights Impact Assessment uitgevoerd? Dat is een systeem dat vaker wordt gehanteerd voor de beoogde nieuwe tools en is in lijn met de Europese AI-regelgeving voor highrisksystemen. Ik heb het nog niet gezien. Daar is al door vorige fracties op gewezen. Ik hoop werkelijk, of mijn fractie hoopt werkelijk, dat u daar een toezegging op kunt doen en dat u onze zorgen kunt wegnemen. Normering in het Wetboek van Strafrecht middels AI is zeer noodzakelijk. Zou het niet beter zijn daar even op te wachten, om een beter bouwwerk te kunnen organiseren? Ik durf het wel een wrakke gesteldheid te noemen, een diagnose van Otte. Dat blijkt ook uit de eerdere inbreng van de pg, Rinus Otte, de heer Otte, ook hier bij een deskundigenbijeenkomst.
Voorzitter. Bij de beantwoording van deze vragen kunnen we niet om de feiten heen. Ik refereerde al aan de procureur-generaal bij de Hoge Raad, de heer Otte. Otte spreekt in niet mis te verstane bewoordingen over de wrakke gesteldheid van de strafrechtketen. Dat is een citaat van hem, "de wrakke gesteldheid van de strafrechtketen". Laat dat even resoneren. Er is dus echt wel wat te doen. Het is een systeem in crisis. Wanneer de procureur-generaal waarschuwt dat de fundamentele waarden van onze rechtsstaat, zoals een tijdige en zorgvuldige berechting en een zorgvuldige voorbereiding voor de verdediging, onder druk staan door structurele tekorten, dan past ons uiterste terughoudendheid. Dat zou mijn fractie dan inbrengen. De strafrechtketen is zo sterk als de zwakste schakel. Momenteel vertonen bijna alle schakels hier barsten. Graag uw reflectie hierop.
Voorzitter. Ik geef vier praktijkvoorbeelden van een systeem in nood met een wrakke gesteldheid.
Eén: het seponeren door tijdsverloop. In diverse arrondissementen worden wekelijks kansrijke zaken geseponeerd wegens een gebrek aan zittingscapaciteit. Het toevoegen van nieuwe bevoegdheden die tot complexere dossiers leiden, zal dit stuwmeer aan zaken alleen maar vergroten.
Twee: de digitale sliblaag. Specialistische teams wachten nu al maanden op het uitlezen van telefoons. Nieuwe wetgeving zonder een enorme investering in de forensische ICT is als het aanleggen van een snelweg die doodloopt op een zandpad.
Drie: het logistieke infarct. Zittingen worden afgeblazen bij gebrek aan parketpolitie of griffiers. In een systeem waar de basislogistiek al faalt — het spijt me dat ik het zo moet zeggen — is elke extra procedurele stap uit dit wetsvoorstel een garantie voor een verdere verstopping.
Vier: de menselijke uitputting. De werkdruk bij rechters en officieren van justitie ligt structureel al tussen de 125% en 130%. De werkdruk zal alleen maar hoger worden. We vragen van hen dat zij zich een complex nieuw kader eigen maken en bouwen terwijl ze in feite al bezwijken onder de huidige last. Dit is een recept voor fouten en voor een verdere uittocht van expertise. Gaarne uw reflectie hierop en bij voorkeur ook garanties voor hoe u dit gaat voorkomen.
Over de rechtszekerheid gaven twee vorige fracties al iets aan over het "ne bis in idem"-voorstel van professor Geert-Jan Knoops. Gezien mijn spreektijd neem ik dat punt over.
Conclusie: een pleidooi voor bezinning en uitstel. Vandaag staan we voor een besluit over de fundamenten van onze rechtsstaat. Het is aan ons om dat te overwegen en ons af te vragen of we daar voor zijn. Moeten we dit nou wel doen met deze effectiviteit? Wij denken van niet. We kunnen als wetgever niet blijven stapelen op een wrak fundament. Het risico dat de kwaliteit van onze rechtspraak definitief bezwijkt onder de ambities van dit huis is te groot.
Ik kom tot een afronding, mevrouw de voorzitter. Ik verzoek de minister een realistisch tijdpad samen te stellen, rechtszekerheid te waarborgen en in ieder geval de vragen die we hebben gesteld serieus te beantwoorden en ons garanties te geven. Dan kunnen we hopelijk ook een bijdrage leveren aan serieuze, sterkere wetgeving, want dat heeft dit land hard nodig.
Ik dank u voor uw aandacht.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Doornhof van de fractie van het CDA.